۱۶ مِهر، «جشن مهرگان»
۱۶ مِهر، «جشن مهرگان»
تقی عطایی
وقتی پذیرفتیم که انسانها متفاوتند و قبول کردیم که هر انسانی منحصر به فرد است و حق انتخاب دارد، به راحتی میتوان پذیرفت که کسانی اهلِ گریه باشند و به سادگی میتوان قبول کرد که بعضیها اهلِ غم و غصّه باشند، در حالیکه انسانیاران خواهانِ گریه و غم و غصه برای آنها نیستند بلکه برعکس، نشاط و شادی و سرزندگی را برای آنها و برای همگان خواستارند.
در کتابها میخوانیم که ایرانیان باستان، شادی را انتخاب کرده بودند و در پِیِ موضوعات و مواردی بودند که نشاطانگیز و شادیآور باشد.
بر این پایه، در طول سال، ۷۳ جشن داشتند که با نوروز که جشن اصلی بود، جمعاً ۷۴ جشن رسمی برگزار میشد.
آنها به دنبالِ مناسبتی بودند که جشن بگیرند، یکی از این مناسبتها، همسانیِ نامِ ماه با نامِ روز بود.
در کتاب “هفتسینِ ایرانی” ص ۸۴-۸۰ میخوانیم:
جشن مهرگان - شانزدهم مهرماه جشن شکوهمندِ پیروزیِ داد بر بیداد، جشن میثاقِ انسان با مِهر و روشنائی و مبارزه با جهل و تاریکی است.
جشن مهرگان را از یکسو جشن پیمان انسان با مهر و روشنایی و از سوی دیگر، جشن مهرورزی و مهربانی نامیدهاند.
ایرانیان، سال را به ۱۲ ماه و هر ماه را به ۳۰ روز تقسیم میکردند و ۵ روزِ باقی ماندۀ آخرِ سال را “پنجه یا پنجۀ دزدیده” میگفتند.
هر روز از ۳۰ روزِ ماه، نامی دارد. ۱۲ ماهِ سال نیز ۱۲ نام دارند که با ۱۲ نام از ۳۰ اسمِ روزها مشترک است. به بیانی دیگر، این ۱۲ نام با نامهای ۱۲ روز از ۳۰ روزِ ماه، یکسان یا همنام هستند (۱۲ روز از ۳۰ روزِ ماه، نامِ ۱۲ ماه را دارند).
در هر ماه یک بار نامِ روز و نامِ ماه یکی میشود (همنامی یا یکسانی).
هرگاه بین ماه و روز همنامی شود (همزمان شدنِ نامِ روز با نامِ ماه) و به بیانی دیگر، هر وقت نامِ روز و نامِ ماه یکسان شود، آن روز را ایرانیان جشن میگرفتند.
بر این پایه، شانزدهمِ مهرماه که نامش “مهر” است و نامِ این ماه نیز “مهر” است، جشن گرفته میشود به نامِ جشن مهرگان (یعنی روزِ مهر از ماهِ مهر)، [همنامی بینِ روز و ماه].
هر جشنی نیز با گلی تزئین میشود، مثلاً جشن مهرگان (مهر روز از مهر ماه برابر با ۱۶ مهر) با گل همیشهبهار آراسته و تزئین میشده.
مهرگان را جشن کشاورزی نیز نامیدهاند زیرا در پایانِ شش ماه کار و تلاش در کشاورزی، از ۱۶ مهر تا آخرِ مهرماه، به مدت ۲ هفته، برگزار میشود.
۱۶ مهر، روز جهانیِ کودک نیز هست.
این روزِ بزرگ و جشن مهرگان، بر کودکان جهان و بر مِهریان (باورمندان به آیینِ مهر) و همۀ انسانیارانِ جهان خجسته باد.