آموزش كتابخواني به كودكان
آموزش كتابخواني به كودكان
از آنجا که فرهنگ مطالعه و کتابخوانی در جامعه ما جایگاه خود را به دست نیاورده، ایجاد رغبت و عادت به مطالعه در کودکان و نوجوانان کمی سختتر از مسائل دیگر انجام پذیر است و راهکارهای متعددی را میطلبد که مطمئناً خانوادهها بیشترین سهم را در امر آشتی کودکان با کتاب دارند. همانطور که روانشناسان و کارشناسان علوم تربیتی بارها اعلام کردهاند مطالعه باعث افزایش علم و آگاهی فرزندان، گنجینه لغات و توسعه دایره واژگان شده و زمینه ساز تفکر و خلاقیت به شمار میرود.
کودکان و نوجوانان از طریق مطالعه با سرزمینها، زمانهای مختلف، علوم و هنرهای گوناگون آشنا شده و قوه تخیل آنان فعال میشود. بهرهگیری از تخیل ضروریت اساسی خلاقیت است. امروزه مطالعه را ابزاری برای آموزش غیرمستقیم راه و رسم زندگی میدانند که باعث آشنایی کودکان و نوجوانان با مسائل روز جامعه خواهد شد.
به رغم تمامی توصیفاتی که از فواید کتابخوانی در جامعه میشود ولی همچنان کودکان و نوجوانان از مطالعه گریزانند و آن را فعالیتی کسل کننده میدانند که البته این موضوع به نوع آموزش خانواده و انتخاب کتابهای نامناسب برای کودکان مربوط میشود.
شیوههای مختلفی را در راستای ترویج فرهنگ مطالعه و کتابخوانی میتوان به کار گرفت. خانواده اولین جایگاه آموزش است. یکی از کارسازترین شیوههای تشویق به مطالعه روش الگویی است. یادگیری به طور غیر مستقیم و از طریق مشاهده، موثرترین و پایدارترین نوع یادگیریهاست.
والدینی که در منزل مطالعه میکنند یا اینکه با فرزندانشان به کتابخانه میروند مناسبترین الگوی مطالعاتی برای فرزندان به شمار میآیند. اگر کودک دست پدر و مادر کتاب ببیند، خودش هم با کتاب انس میگیرد. اگر شما در جمع خانوادهای باشید که در سال یک کتاب هم نمیخواند یا اگر بخواند روی صفحات آغازین آن درجا میزند پس نباید از فرزندتان توقع مطالعه داشته باشید و از او بخواهید به جای وقت گذرانیهای بیهوده نظیر نشستن پای اینترنت و تماشای تلویزیون مجله یا کتاب بخواند. فراموش نکنید قبل از رفتن به مدرسه، مهمترین الگوی کودک شما هستید او هر آنچه از شما ببیند در زندگی خود پیاده میکند، این امر حتی در دوران پس از تحصیل نیز در او به چشم میخورد چون اولین آگاهیهایی که کودک به ذهن خود داده را از شما گرفته است.
برای بیدارکردن میل به مطالعه در کودکان رازی وجود ندارد؛ تنها باید آنها را آزاد بگذاریم تا آنچه را واقعاً دوست دارند انتخاب کنند. بسیاری از بچهها در دوران کودکی در برابر مطالعه بیتفاوت هستند ولی بهترین هدیهای که والدین میتوانند به کودکان شان بدهند، کمک کردن به آنها در راه کشف و سپس حفظ اشتیاق به مطالعه در طول دوران زندگی است.
یکی از بهترین راهها برای تشویق کردن بچهها به مطالعه، دادن کتاب به عنوان هدیه به آنهاست. ثبت نام آنها در کتابخانههای عمومی و رفتن هفتگی به مراکز خرید کتاب الگویی در ذهن کودک یا نوجوان میسازد که خودخواسته او را مکلف به خرید یا خواندن کتاب میکند. مطالعه روزنامهها و مجلات کم اهمیت نیستند. بچهها را مشترک مجلاتی کنید که دوست دارند. به خوانندگانی که با سماجت در برابر مطالعه مقاومت میکنند اجازه دهید آنچه را دوست دارند مطالعه کنند و زیاد از انتخاب آنها انتقاد نکنید.
یکی دیگر از راههای علاقهمند کردن کودکان و نوجوانان به کتاب خواندن خاموش کردن تلویزیون و گردهم آوردن آنها برای خواندن یک کتاب یا اجرای نمایش از روی کتاب است.
خاموش بودن تلویزیون باعث میشود بچهها به دنبال سرگرمی دیگری برای خود باشند. گرچه این فعالیت وقت زیادی میطلبد و با این شرایط اجتماعی که والدین مجبور به انتخاب دو شغل برای گذران زندگی هستند ولی اختصاص ساعاتی هرچند اندک در روزهای تعطیل کمک بزرگی به رشد و اعتلای شخصیت فرد میکند. حتی میتوانید از گروه همسالان و دوستان فرزندتان برای این کار کمک بگیرید.
اواخر دوره کودکی و دوره نوجوانی تاثیرپذیری و تقلید از دوستان و همسالان نسبت به دیگران بیشتر است.
در این روش زمینه دوستی فرزندان را با فردی از اقوام و دوستان که علاقه مند به مطالعه هستند فراهم کرده و با تشویق و ترغیب آنها به مطالعه و کتابهای مناسب، موفق به تقویت عادت و افزایش روحیه مطالعه و کتابخوانی در آنها خواهید شد. راه مناسب دیگری که این روزها به دلیل عجین شدن کودکان با رایانه، کاربرد فراوانی دارد خرید کتابهایی است که روی CD ضبط شدهاند. در میان راهکارهایی که برای ایجاد میل و رغبت به کتابخوانی در کودک پیشنهاد میشود این را نیز به خاطر بسپارید، هنگامی که با کودکان تان بیرون میروید از او بخواهید کتابها و مجلاتی را که برایش جالب است انتخاب کند و اگر شما هم کتاب را از نظر کیفی مناسب تشخیص دادید آن را بخرید و این کتابها را در کتابخانه مخصوص او قرار دهید.در فرصتهای مناسب فرزندانتان را تشویق کنید از روی تصویر کتاب، داستان بگویند و صحبت کنند. هنگامی که کودک کتابی را دوست دارد و آن را مینگرد باید والدین او را تشویق کنند.
کودک شما باید بداند که تلاشش باعث رضایت شماست. استفاده از مدل نقاشی و خواندن شعر، یکی دیگر از راههای علاقهمند کردن کودک به کتاب و مطالعه است. از نظر موضوعی بهتر است کتاب، خندهدار و در ارتباط با داستانهایی پیرامون حیوانات و اسباب بازیها و موضوعات ملموس باشد. آنها را به مشارکت وا دارید. از کودکانتان بخواهید تصاویر یک داستان را توصیف کنند. بچههای بزرگتر را تشویق کنید تا برای برادر یا خواهر کوچک خود کتاب بخوانند. شعر یا آواز گروهی مورد علاقهشان را روی نوار ضبط کنید و در اختیار آنان قرار دهید. وقتی بچهها صدای خودشان را میشنوند، اعتماد به نفس بیشتری پیدا میکنند و همین امر آنان را تشویق میکند تا پیشرفت کنند.
در برخورد با کودک و آموزش وی باید صبور و انعطافپذیر بود. راهنمای فرزند خود باشید و برای پیدا کردن پاسخ پرسشهای کودک به او کمک کنید. بگذارید فرزندتان شما را در فعالیتهای آموزشی یاور خود بداند و گام به گام با او پیش روید.
تحمیل موضوعات مختلف و عجله در آموزش، باعث تنفر کودک از یادگیری و مطالعه می شود. در برابر پرسشهای فراوان کودکان حتی اگر آگاهی کافی دارید بلافاصله جواب ندهید، سعی کنید پاسخ سوالاتشان را از روی کتاب برایشان بخوانید و کتابهای مناسب را به او معرفی کنید تا خود به دنبال پاسخ پرسشهایش باشد. بردن فرزندان به کتابخانه و جست وجو در میان کتابها برای یافتن پاسخ پرسشها به کودکان میآموزد که برای کسب دانش و دانستنیهای جدید بهترین مرجع، کتاب است.
از دیگر روشهایی که بیشتر برای علاقهمند کردن کودکان خردسال به کتابخوانی پیشنهاد میشود، قصهگویی برای آنهاست. خواندن قصه با صدای بلند و بازی کردن نقشهای شخصیت قصه تاثیر بسیاری در علاقهمند کردن کودکان به قصهخوانی و در بلند مدت به کتابخوانی خواهد داشت. اگر کودکان را به بیان داستانها و مطالبی که خواندهاند تشویق کنید، طبیعتاً با تمرکز و فراغ بال بیشتری به قصهها گوش خواهند داد. نباید فراموش کرد که اصولاً کودکان از حس کنجکاوی بالایی برخوردارند و برای آموختن مطالب جدید و کسب تجارب علاقه زیادی نشان میدهند و همواره کوهی از سوال با خود دارند که باید جوابشان را در اولین فرصت بگیرند، بنابراین داشتن صبر و حوصله برای پاسخگویی به سوالاتشان در ترغیب آنها به ادامه روند کتابخوانی از اهمیت ویژهای برخوردار است.